{"id":7116,"date":"2024-10-11T14:22:47","date_gmt":"2024-10-11T12:22:47","guid":{"rendered":"https:\/\/giellavahkku.org\/sprak-er-helse\/"},"modified":"2024-10-15T12:37:33","modified_gmt":"2024-10-15T10:37:33","slug":"sprak-er-helse","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/giellavahkku.org\/smn\/sprak-er-helse\/","title":{"rendered":"-Kiel\u00e2st lii tierv\u00e2svuot\u00e2"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>S\u00e4mikiel\u00e2 ij lah tu\u0161 peri kiel\u00e2, peic tot li\u00e4kk\u00e1 torvol\u00e2\u0161vuo\u0111\u00e2 uuvs\u00e2id, ko s\u00e4mikiel\u00e2l\u00e2\u0161 \u00e4\u0161\u0161ig\u00e2s i\u00e4l\u00e1 tu\u00e1ht\u00e1rist j\u00e1 u\u00e1\u017e\u017eu s\u00e1rnu\u0111 jieij\u00e2s eenikiel\u00e2. N\u00e1vt finnee pyereeb i\u0161e.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anna L\u00e1jla Westerfjell Kalstad lii Kuovd\u00e2ki\u00e4inu kield\u00e2tu\u00e1ht\u00e1r j\u00e1 ana s\u00e4mikiel\u00e2 teh\u00e1l\u00e2\u017e\u017e\u00e2n nuuvt ovt\u00e2sk\u00e2s ulmuid, ko meid ohts\u00e2\u0161kood\u00e1n.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Kiel\u00e2st lii ko\u010d\u010d\u00e2mu\u0161 tast, kii tun lah j\u00e1 magareh tobdoh tust l\u00e1\u00e1. Mij u\u00e1inip, ete kiel\u00e2 mon\u00e2ttem vaaigut kiel\u00e2s mon\u00e2ttem ulmui identiteet\u00e2n ja meid tierv\u00e2svuot\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>&#8211; Mondiet eenikiel\u00e2 lii teh\u00e1l\u00e2\u0161 kommunikaatiost s\u00e4mikiel\u00e2lij \u00e4\u0161\u0161ig\u00e2s\u00e2iguin?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Lii aaib\u00e2s \u010dielg\u00e2 \u00e4\u0161\u0161i, ete ko olmoo\u0161 lii pyeccee teik\u00e2 v\u00e4dis tiileest, te sun kalga kommunikisti\u0111 torvolijn kiel\u00e1in, v\u00e2i ti\u00e4t\u00e1, ete tot mii i\u00e4ttoo, lii rieht\u00e2. Tot ku\u00e1sk\u00e1 sehe tu\u00e1ht\u00e1r\u00e2n j\u00e1 \u00e4\u0161\u0161ig\u00e2s\u00e2n. Mun hu\u00e1mm\u00e1\u0161\u00e2m, ete ko \u00e4\u0161\u0161ig\u00e2sah peesih s\u00e1m\u00e1sti\u0111, te sij l\u00e1\u00e1 een\u00e2b lyetteeh j\u00e1 mu\u0161t\u00e2leh oleskove, i\u00e4 peeiti, ko lyettih. Ko u\u00e1\u017e\u017eu s\u00e1rnu\u0111 jieij\u00e2s kiel\u00e2, pu\u00e1tih tobdoh een\u00e2b oovd\u00e2n. Ko mu\u0161t\u00e2l poh\u010d\u00e2sijn, lii lu\u00e1ndul\u00e2\u0161 mu\u0161t\u00e2li\u0111 meid toos loht\u00e2seijee paloin, Westerfjell Kalstad \u010di\u00e4lg\u00e1.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-sizing-large\"><strong>Pyereeb viest\u00e2dem<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Westerfjell Kalstad mu\u0161t\u00e2l, ete meid jie\u0161 kommunikist pyerebeht \u00e4\u0161\u0161ig\u00e2s\u00e2in, ko ij lah nuuvt teknis\u00e2\u0161, ko tu\u00e1ht\u00e1r pi\u00e4s\u00e1 aldel\u00e1\u00e1 s\u00e4mikiel\u00e2lii \u00e4\u0161\u0161ig\u00e2s, ko ibbeerd kulttuur j\u00e1 oht\u00e2vuo\u0111\u00e2id. Jis lii v\u00e1\u00e1ijuvl\u00e2\u0161 kulttuur ib\u00e1rd\u00e2s, te s\u00e1tt\u00e1 keevv\u00e2\u0111 nuuvt, ete puoh ravvuuh i\u00e4 pu\u00e1\u0111i rieht\u00e2.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Ravvuid kalga heiviitti\u0111 aalmug\u00e2n j\u00e1 sii taavijd. Ij t\u00e4\u00e4bbin (Kuovd\u00e2ki\u00e4inust) pyevti ovd\u00e2merkk\u00e2n ravvi\u0111 elil\u00e2mulmuid eelli\u0111 s\u00e1vrusalist. I\u00e4 sij lah h\u00e1rj\u00e1n\u00e2m t\u00e1g\u00e1r\u00e1id ige t\u00e4\u00e4bbin lah si\u00e4mm\u00e1\u00e1l\u00e1g\u00e1n fal\u00e2ld\u00e2h, ko stuorr\u00e2 paaihijn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-sizing-large\"><strong>\u2013 Var\u00e2l\u00e2\u0161 jis ij ibbeerd<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Mii pu\u00e1ht\u00e1 t\u00e1b\u00e1htu\u0111, jis pyeccee \u00e4\u0161\u0161ig\u00e2s ij paste \u010dielgi\u0111 \u00e4\u00e4\u0161i jieij\u00e2s eenikiel\u00e2n?<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Pyehtih t\u00e1b\u00e1htu\u0111 var\u00e2liih \u00e4\u00e4\u0161ih, jis var\u00e2l\u00e2\u0161 tavd\u00e2 ij pu\u00e1\u0111i oovd\u00e2n, ko ij addiitt\u00e2l. Pu\u00e1ht\u00e1 le\u0111e var\u00e2l\u00e2\u0161, ko etiku\u00e1vd\u00e1\u00e1st i\u00e4 ain s\u00e1\u00e1rnu s\u00e4mikiel\u00e2. Nubbe ovd\u00e2merkk\u00e2 lii, jis \u00e4\u0161\u0161ig\u00e2s lii finnim kollim \u00e4\u00e4igi diagnoos, mut\u00e2 ij lah iberd\u00e2m, mii lii ettum, ko sun ij lah tubd\u00e2m tile torvol\u00e2\u017e\u017e\u00e2n ige lah tuost\u00e2m koij\u00e2di\u0111. Ij taarb\u00e2\u0161 le\u0111e tu\u0161 peri<\/p>\n\n\n\n<p>nuuvt, ete ij ibbeerd kiel\u00e2. Ko tun peesah s\u00e1rnu\u0111 s\u00e4mikiel\u00e2, te tun hoks\u00e1\u00e1h koij\u00e2di\u0111 meid maidnii eres, maid tun jieh hoks\u00e1\u00e1m koij\u00e2di\u0111, ko sarnuh t\u00e1rukiel\u00e2.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e1rukiel\u00e2 v\u00e1h\u00e1 kaai\u0111\u00e2t j\u00e1 tierv\u00e2svuot\u00e2 lii persovnl\u00e2\u0161. Ko mun \u010dielgiim s\u00e4mikiel\u00e2n, te sij, ki\u00e4id ti\u00e4\u0111uh kyeskih, iberdeh pyerebeht.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-sizing-large\"><strong>Valjij porg\u00e2m S\u00e4\u00e4mist<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c1nne L\u00e1jla meridij mu\u00e1ddi ive tassaa\u0161 varri\u0111 Kuovd\u00e2ki\u00e4inun j\u00e1 porg\u00e2\u0161kyetti\u0111 tobbeen. Sun tuubd\u00e2i kenig\u00e2svuo\u0111\u00e2 macc\u00e2\u0111 S\u00e1\u00e1m\u00e1n. P\u00e4ikkikodestis sun s\u00e1rnu s\u00e4mikiel\u00e2 jyehi peeivi pargoskip\u00e1rijguin j\u00e1 \u00e4\u0161\u0161ig\u00e2s\u00e2iguin, ko masa puohah l\u00e1\u00e1 tu\u0161 peri s\u00e4mikiel\u00e2liih \u00e4\u0161\u0161ig\u00e2sah.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Lii teh\u00e1l\u00e2\u0161, ete sehe mun pees\u00e2m j\u00e1 sij peesih s\u00e1rnu\u0111 s\u00e4mikiel\u00e2. Mun ti\u00e4\u0111\u00e1m, ete s\u00e4mikiel\u00e2l\u00e2\u0161 tu\u00e1ht\u00e1r lii u\u00e1li \u00e1vh\u00e1l\u00e2\u0161 ohts\u00e2\u0161koddeest, j\u00e1 tot addel munjin tuo\u0111\u00e2i ennuv, ko mun pees\u00e2m porg\u00e2\u0111 s\u00e4mmilijguin. Mun v\u00e4rrejim maas\u00e2d Kuovd\u00e2ki\u00e4inun, ko mun halijdim, ete p\u00e1rn\u00e1\u00e1h m\u00e1tt\u00e1jeh s\u00e4mikiel\u00e2 lu\u00e1ndulii s\u00e4mmilii pirr\u00e2sist.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u2013 Maid tun jurd\u00e1h s\u00e4mikiel\u00e2i pu\u00e1tteevuo\u0111\u00e2st?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Mun lam v\u00e1h\u00e1 optimist ko u\u00e1in\u00e1, ete ain een\u00e2b ulmuuh kevttih s\u00e4mikiel\u00e2. Ma\u014bg\u00e2seh halijdeh s\u00e1rnu\u0111 een\u00e2b s\u00e4mikiel\u00e2 j\u00e1 m\u00e1tt\u00e1\u0111 s\u00e4mikiel\u00e2. Mun jurd\u00e1m, ete lii \u0161iev aalg\u00e2. T\u00e1\u00e1l\u00e1\u00e1 \u00e4\u00e4igi maa\u014bgah nuorah kommunikisteh e\u014bg\u00e2l\u00e2skiel\u00e2n, kalga mu\u0161te\u0111, ete s\u00e4mikiel\u00e2 tile lii herkki. Jis li\u010dij lu\u00e1ndul\u00e2\u0161 \u010d\u00e4\u00e4lli\u0111 s\u00e4mikiel\u00e2n tego snapist j\u00e1 mudoi sosiaallijn mediain, te piso arg\u00e2peeivi kiell\u00e2n. V\u00e2i s\u00e4mikiel\u00e2 piso ain kommunikaatiokiell\u00e2n, te mij kolg\u00e2p le\u0111e meriti\u00e4tuliih, j\u00e1 mu\u0161totti\u0111 p\u00e1rn\u00e1id j\u00e1 nuor\u00e2id sii ovd\u00e2sv\u00e1st\u00e1d\u00e2s\u00e2st si\u00e4ilutti\u0111 s\u00e4mikiel\u00e2.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00e4mikiel\u00e2 ij lah tu\u0161 peri kiel\u00e2, peic tot li\u00e4kk\u00e1 torvol\u00e2\u0161vuo\u0111\u00e2 uuvs\u00e2id, ko s\u00e4mikiel\u00e2l\u00e2\u0161 \u00e4\u0161\u0161ig\u00e2s i\u00e4l\u00e1 tu\u00e1ht\u00e1rist j\u00e1 u\u00e1\u017e\u017eu s\u00e1rnu\u0111 jieij\u00e2s eenikiel\u00e2. N\u00e1vt finnee pyereeb i\u0161e. Anna L\u00e1jla Westerfjell Kalstad lii Kuovd\u00e2ki\u00e4inu kield\u00e2tu\u00e1ht\u00e1r j\u00e1 ana s\u00e4mikiel\u00e2 teh\u00e1l\u00e2\u017e\u017e\u00e2n nuuvt ovt\u00e2sk\u00e2s ulmuid, ko meid ohts\u00e2\u0161kood\u00e1n. &#8211; Kiel\u00e2st lii ko\u010d\u010d\u00e2mu\u0161 tast, kii tun lah j\u00e1 magareh tobdoh tust l\u00e1\u00e1. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":85,"featured_media":6913,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[57],"tags":[],"class_list":["post-7116","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized-no-smn"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/giellavahkku.org\/smn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7116","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/giellavahkku.org\/smn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/giellavahkku.org\/smn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/giellavahkku.org\/smn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/85"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/giellavahkku.org\/smn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7116"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/giellavahkku.org\/smn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7116\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7118,"href":"https:\/\/giellavahkku.org\/smn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7116\/revisions\/7118"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/giellavahkku.org\/smn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6913"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/giellavahkku.org\/smn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7116"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/giellavahkku.org\/smn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7116"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/giellavahkku.org\/smn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7116"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}